A Vitamini
Ya?da eriyen vitaminlerden biridir. Retinoidler adı verilen yakla??k 2500 kimyasal bile?ik ile, provitamin A karotenoidleri adı verilen kimyasal moleküller vitamin A ailesini oluşturur. All-trans retinol (Vitamin A1) retinoidler sınıfındaki bile?iklerin en önemlisidir. Karotenoidler arasında vitamin A ya çevrilme oranı en yüksek olan molekül Beta karotendir. A vitamini hayvansal ürünlerde, örne?in balık karaci?er yağ?, karaci?er, süt yağ? ve yumurta sarı sında bulunur. Renksiz denecek kadar açık sarı renkte bir vitamindir. Hayvansal yağlar, vitamin A yanında de?i?ik derecelerde karotenler de içerirler. Karotenler bitkilerde bulunur ve fotosentezde katalizör rol oynarlar. Bu nedenle koyu ye?il yapraklı bitkilerde daha çok bulunur. Havuç dığında kalan di?er kök ve yumru sebzeler çok az karoten içerirler. Domatesin ana karotenoidi olan laykopen A vitaminine dönü?mez. Bazı palmiye yağları da karotenlerin zengin kaynakları ndandır. Meyveler arasında kayısı iyi bir Beta karoten kayna??dır. Vitamin A ve karotenler yağda kızartma dığındaki pi?irme yöntemlerine daha dayanıklıdırlar. Açıkta, güne?te uzun süre kurutma meyvelerde kayıba neden olur. A vitamini gereksinimi belirtilirken retinol e?de?i ( RE= Retinol E?değeri ) biriminin kullanılması uygundur. Vitamin A, ortamda yeterli yağ varken % 80 oranında emilir. Karotenlerin emilimi bunun yakla??k yarı sı kadardır.
1) Epitel dokuyu kurumaya sertle?meye ve dejenerasyona karşı koruyan müköz salg?nın sentezine yard?m eder. Epitel doku,vücudumuzu kaplayan derinin üst tabakasında, burun, a??z, solunum ve sindirim sistemi iç yüzeylerinde bulunur. Epitel doku saılıklı olduğunda vücuda bakteri girişini engelleyici bir rol oynar.
2) Gözün karanlıkta görmesini sağlar. Rodopsin , parlak ???kta parçalanır, yeniden yapımı vitamin A aracılığı ile olur.
3) Ameloblast oluşumunu sağlar. Ameloblastları n saılıklı di? mineleri yaratabilmeleri ancak yeterli vitamin A varlığında mümkündür.
4) Kemik büyümesi, üreme fonksiyonu ve genel büyüme sürecinin gerçekle?mesinde etkindir. Vitamin A yetersizliği protein sentezini olumsuz yönde etkiler, bu durumda tiroksin yapım h?zı azalır. Embriyo geli?mesinde güçlü bir morfojen (doku farklıla?masında ve geliğiminde etkili öge) olarak çalığır.
5) ?mmün cevab?n oluşmasında, hematopoezde, i?tah ve i?itme de etkindir. Karaci?er vücuda bir kaç ay yetecek kadar vitamin A depolayabilir. Fazla A vitamini almak toksik etki gösterir. Toksikasyon belirtileri anoreksi, yorgunluk, ağırlık kayb?, duyarlılık, deride ka??ntı-kuruma, eklem ağrı ları , karaci?er ve dalak büyümesi, saç dökülmesi ve ba? ağrı sıdır. Gebelikte özellikle ilk trimesterde yüksek doz A vitamini alımı dölün geliğimini olumsuz etkiler, dü?ük ve doğum defektleri meydana gelebilir. Fazla karoten alınması genelde sakıncalı de?ildir fakat deriyi sarı ya boyar A vitamini yetersizliğinde ise büyüme geriliği, gece körlüğü, gözlerde itihaplanma, müköz membranlarda kuruma, buna ba?lı olarak bakterilere direncin azalması, kseroftalmi, keratomalasi ve di?lerde malformasyonlar oluşur. Akut toksisite durumunda intrakraniyal (kafa içi) basınç artar, bulantı, kusma, ba? ağrı sı oluşur. Kronik toksisite, aylarca günlük gereksinimin 10 katı kadar veya daha fazla alınması durumunda ortaya çıkar. Günlük gereksinimi yeti?kin k?danoluşda 800 mcg RE ve yeti?kin erkeklerde 1000 mcg RE olarak belirlenmiştir