Endometriozis kadınları üreme ça??nda etkileyen yayg?n bir hastalıktır. Endometriozis rahim içini dö?eyen ve her ay adet kanamasında dökülen hücrelerin rahim dığında herhangi bir yerde bulunması ile ortaya çıkan klinik tablodur. Bu doku çok nadiren burun veya akci?er gibi yerlerde de bulunabilir. Endometriozis odakları yüzeyel küçük dokular olabilece?i gibi, yumurtalıklarda çikolata kisti denen büyük kistlerde oluşabilir.
Endometriozis’in nasıl bir geliğim gösterece?ini kestirmek oldukça güçtür. Bazı kadınlarda bir kaç küçük odak olarak kalır, bazıları nda ise tüm üreme organları nı kaplar. Endometriozis bir a? gibi organları sarar ve yapış?klıklara neden olur. Bazı kadınlarda ise hiç bulgu vermediğinden, hasta ba?ka bir neden ile ameliyat edilirken te?his edilir.
Endometriozis ço?unlukla hastanın do?urganlığını korumak için ilaç veya cerrahi girişimlerle tedavi edilir. Fakat bazı hastalarda rahim ve yumurtalıkları n alınmasını gerektirebilecek kadar şiddetli yakınmalara neden olur.
Endometriozis’in ba?lang?cı
Endometriozis’in nasıl ba?ladığına dair bir çok teori vardır. En çok kabul edilen teori, rahim içini dö?eyen hücrelerin adet kanaması ile karın içine akması ve bu hücrelerin karın içindeki dokulara yayılmasıdır. Bazı kadınlarda ba????klık sistemi karın içine yayılan bu hücreleri temizleyemez.
Ailesinde endometriozis olanlarda bu hastalık daha sık görülür, hastalığın kalıtsal olabilece?i dü?ünülmektedir. Endometriozisin geli?mesinde birçok faktör rol oynamaktadır.
Endometriozis’in klinik bulguları :
Adet sancıları
Adet sancıları ve kramplar endometriozis’in bir bulgusu olabilir. Önceden belirgin olmayan, giderek şiddetlenen adet sancıları endometriozis konusunda uyarı cı olmalıdır. Adetle birlikte ba?layan kramplar ise bu dokulardan salınan bazı kimyasallar nedeni ile rahmin kasılmasına ba?lıdır.
A?rı endometriozis’in evresi ile uyumlu olmayabilir. Hastalık ilerledikçe adet ağrı sı artabilir ve ağrı ço?unlukla adetten önce başlar ve uzun sürer.
Cinsel ilişki sırasıda ağrı
Endometriozis nedeni ile oluşan yapış?klıklar ilişki sırasında rahmin hareketini kısıtlar ve ağrı ya neden olur.
Ayrı ca rahim başları ndaki endometriozis nodülleri gerildiklerinde ağrı yapar. Karı n zarları ndaki odaklar ise vajen kubbesine yakın bölgelerde oldukları nda ilişki sırasında ağrı ya neden olur.
Anormal kanamalar
Bazı vakalarda düzensiz ara kanamalar görülür. Endometriozis bağırsakları n üzerinde veya mesane duvarı nda bulunduğunda bu odaklardan bağırsaklar ve mesane içine kan sızabilir.
K?sırlık
Bazı vakalarda kısırlık bir bulgudur. Fakat bu vakalarda kısırlığa neden olan di?er faktörlerde gözard? edilmemelidir. Endometriozis di?er kısırlık nedenlerine eilik edebilece?i gibi tek ba??nada kısırlığa neden olabilir.
Yaptı?? yapış?klıklar ve yaralarla yumurtalıkları , rahmi ve bağırsakları birbirine ba?layarak üreme organları nın anatomisini bozar. Ayrı ca yapış?klıklar yumurtanın atılımını ve kanallar tarafından alınmasını engelleyebilir.
Bazı ara?tırmacılar endometriozis dokuları nın salg?ladığı bazı kimyasalları n yumurtlamayı, yumurtanın sperm ile döllenmesini ve döllenmiş yumurtanın (embryonun) rahme yerle?mesini engellediğini göstermişlerdir.
Endometriozisi olan hastalarda dü?ük riski de fazladır. Bunun nedeni endometriozis dokuları ndan bebe?e zararlı kimyasalları n salınması ve annenin ba????klık sistemindeki bozukluklardır. Tedavi görmü? kadınlarda ise dü?ük riski artmaz.
Te?his
Endometriozis’in tanısı sadece klinik bulgular ile yapılamaz. K?sırlık sorununuz, adet sancınız veya ilişki sırasında ağrı nız varsa bu hastalıktan ?üphelenebilirsiniz.
Doktorunuz muayene sırasında rahim başları ndaki nodülleri, ve yumurtalıklardaki çikolata kistlerini saptayabilir ve rahmin hareketlerindeki azalma ile bu hastalıktan ?üphelenebilir.
Laparoskopi
Hem te?his hemde tedavi amaçlı yapılan küçük bir cerrahi girişimdir. Laparoskopi’de göbe?in hemen altından uygulanan optik bir sisteme ba?lı bir fiberoptik teleskop ile karın içindeki organlar ve endometriozis odakları bir kaç kez büyütülmü? olarak incelenebilir.
Tedaviye geçilmeden önce hastalığın te?hisi laparoskopik olarak kesinle?tirilmelidir. Laparoskopi kısırlık incelemesinin bir parçasıdır ve bulgu vermeyen endometriozisi te?his etmekte ve evresini tanımlamakta yard?mcıdır.
Endometriozis dokuları nın, rahim, kanallar, yumurtalıklar, karın zarları ve di?er karın içi organlar üzerindeki yayg?nlığı saptanarak hastalığın evresi belirlenir. Böylelikle seçilecek tedaviye karar verilir.
Laparoskopi sırasında cerrahi tedavi uygulamak mümkündür. Elektrokoter veya lazer koagülasyon yöntemi ile odaklar yakıoluş ve laparoskopik enstrümanlar yard?mı ile kistler çıkarı oluş veya bo?altılabilir. Kanda CA125 denilen bir kimyasal düzeyininde belirlenmesi tanıya yard?mcı olabilir.
Tedavi
Doktorunuz size uygun tedaviyi önermeden önce klinik bulguları , test sonuçları nı ve tedaviden amaçlananları değerlendirir. Hormon tedavisi, cerrahi yakla??m veya herikisi birlikte uygulanabilir. Gebelikde endometriozis’in tedavilerinden birisidir.
Hormon tedavisi
Hormon tedavisinden amaçlanan gebelik ve menapoz gibi do?al süreçleri taklit etmektir. Gebelik ve menapozda hasta adetten kesilece?inden endometriozis odakları uyarı lıp geli?mez ve kanama olmaz.
Do?um kontrol ilaçları yard?mı ile suni gebelik ortamı yaratılmış olur. Danazol ise yalancı menapoz oluşturan ve yayg?n olarak kullanılan bir ilaçtır.
Yalancı menapoz oluşturan di?er bir grup ilaç ise normalde beyinden salınan ve yumurtaları uyaran GnRH analo?u dediğimiz ilaçlardır. Bir süre kullanıld?ktan sonra duyarsızlık oluşturarak hastayı menapoza sokar.
Cerrahi tedavi
?laç tedavisinin sınırları kısıtlıdır. Büyük çikolata kistleri ve ciddi yapış?klıklar ilaç tedavisine cevap vermez. Cerrahi tedavi ile kistlerin, yapış?klıkları n ve endometrioz odakları nın giderilmesi mümkündür.
Bazen cerrahi tedavi ile uzakla?tırı lamıyan odaklar ilaç tedavisi ile bask? altına alınabilir. Laparoskopik cerrahi ço?u zaman tercih edilen yakla??mdır. Laparoskopi sonrası hastanın iyile?mesi daha h?zlıdır.
Cerrahi ve ilaç tedavisi sonrası kısırlık sorunu giderilmemiş çiftelere Tüp Bebek uygulaması önerilir.
Adenomiyozis: Rahim içi endometriozisi
Endometriozis odakları her adet kanaması ile üreme organları ve karın içerisinde tekrarlayan yaralara neden olurlar.
Bu yaralar yapış?klıklara neden olur ve organları n serbest hareketini önler. Rahim başları üzerindeki odaklar bulundukları bölgelere yaptıkları kanamalar ile ağrı nedeni olurken, di?er bölgelerdeki odaklar iç organları n hareketlerini kısıtlayarak ağrı oluştururlar.
Endometrioz odakları nın rahimin kas tabakası içinde yer almasına adenomiyoz denir. Adenomiyoz şiddetli kasık ağrı sı nedenidir.
Bu durumun kesin tanısı ve tedavisi histerektomi (rahimin alınması) ile olur. Çocuk sahibi olmamış genç hastalarda daha konservatif yakla??mlar uygun olur.
Bu amaçla hastanın bir süre adet görmesini önlemek veya daha uzun tedavi olarak doğum kontrol hapları ile endometrioz odakları nı inaktif hale getirip, hastaya ağrı kesiciler ile yard?mcı olmak mümkündür. Halk arasındada genç kızlara “evlen, gebe kal bu ağrı ları n geçecek” söyleminin altında yatan bilimsel gerçek budur.
Gebe kalan kadın, gebelik ve lohusalık döneminde adet görmeyecek ve böylelikle endometrioz odakları kanamayacaktır. Hastanın bu süre içerisinde endometrioz veya adenomiyoza ba?lı ağrı ları olmayacak ve bu odaklar bir miktar iyile?me imkanı bulacaklardır.
Son Güncelleme ( 12 04 2008 )